ท่องเที่ยวดูนก...ความสุขที่ต้องแลกด้วยความอดทน

 
 

          “การท่องเที่ยวดูนกก็เป็นกิจกรรมที่น่าสนใจอีกรูปแบบหนึ่ง เพราะนอกจากจะได้ความเพลิดเพลินจากการชมความงาม ความน่ารักของนก และธรรมชาติแล้ว ยังได้สูดอากาศบริสุทธิ์และได้ออกกำลังอีกด้วยนะคะ และการดูนก ยังช่วยให้รู้จักและเข้าใจถึงความสัมพันธ์ของนกต่อสิ่งแวดล้อม อันจะทำให้เกิดความรักและหวงแหนธรรมชาติมากขึ้น

       
  ที่สำคัญนักดูนกจะต้องอาศัยความอดทนเป็นอย่างมาก ในการเดินทางและเฝ้ารอที่จะได้พบเจอนกชนิดต่างๆ และรอให้นกเหล่านั้นมาอยู่ใกล้พอที่จะให้เราได้ชื่นชม ซึ่งช่วงเวลานี้นักดูนกจะต้องระมัดระวัง ในการชื่นชม และถ่ายภาพนกให้มีเสียงเบาที่สุด ไม่ว่านกตัวนั้นจะสวยงามและหายากมากเพียงใด ก็ต้องพยายามสะกดกลั้นอาการตื่นเต้นดีใจเอาไว้ให้ได้ มันเป็นความสุขที่ต้องอาศัยความอดทน จนทำให้หลายๆ คนหลงเสน่ห์การดูนกไปเลยทีเดียว

           การดูนกทำได้ง่ายไม่ยุ่งยาก เพียงแค่มีอุปกรณ์ไม่กี่อย่าง ก็สามารถเพลิดเพลินกับนกในธรรมชาติได้แล้ว อุปกรณ์ดูนกที่สำคัญ คือ กล้องส่องทางไกล ที่จะช่วยขยายภาพของนกที่อยู่ในระยะไกลให้เห็นได้ชัดเจน และสิ่งสำคัญคู่กายนักดูนกอีกอย่างหนึ่ง ก็คือ คู่มือดูนก ซึ่งเป็นหนังสือที่บอกรายละเอียดข้อมูลและภาพประกอบของนกแต่ละชนิด ช่วยให้จำแนกชนิดของนกที่พบได้ถูกต้อง สร้างความสนุกสนานเพลิดเพลินได้ไม่น้อยเลยค่ะ

          เวลาที่เหมาะสมสำหรับการดูนกนั้น ควรเริ่มต้นตั้งแต่เช้าตรู่ ซึ่งก็เป็นเวลาที่เหล่านกทั้งหลายออกหากินนั่นเอง ช่วงนี้นกค่อนข้างกระฉับกระเฉง ไม่ค่อยหลบซ่อน เราก็จะพลอยโชคดีได้พบเห็นนกได้แบบไม่ยากเย็นนัก พอตกสายเมื่ออากาศร้อนขึ้น นกก็จะหลบไปพักผ่อนตามต้นไม้ ซึ่งเราก็จะตามหานกได้ยากหน่อย พอตกบ่ายแดดร่มลมตก นกจึงออกหากินอีกครั้ง ช่วงบ่ายถึงเย็นก็จะเป็นอีกช่วงเวลาหนึ่งที่เหมาะสำหรับการดูนก

          เวลาไปเที่ยวเพื่อนๆ บางคนอาจชอบไปเป็นกลุ่มใหญ่ เพื่อที่จะได้สนุกสนานเฮฮากันเต็มที่ แต่สำหรับการท่องเที่ยวทริปดูนกเนี่ย ต้องขอให้ยกเว้นกันหน่อยนะคะ แนะนำให้แบ่งสมาชิกเป็นกลุ่มย่อยๆ 3-4 คน เพราะการดูนกควรไปเป็นกลุ่มเล็ก ๆ จะช่วยให้มีโอกาสเห็นนกมากกว่าการไปเป็นกลุ่มใหญ่ค่ะ

       และที่สำคัญต้องจำไว้ให้ดีเลยว่า เมื่อพบเห็นนกแล้วต้องทำตัวให้เงียบที่สุด งดเว้นการส่งเสียงโดยไม่จำเป็น และหลีกเลี่ยงการยืนในตำแหน่งที่เป็นจุดเด่น ควรใช้วิธีซุ่มดูนกจะดีมากค่ะ การหาที่กำบัง เช่น ต้นไม้ ก้อนหิน อาจเป็นวิธีการซ่อนตัวให้กลมกลืนกับธรรมชาติที่เชยไปหน่อย แต่รับรองว่าได้ผลชัวร์

       คราวนี้ก็เลยต้องมีเคล็ดลับในการเตรียมตัวที่ดี เพื่อให้พบเห็นนกได้ง่ายขึ้นมาบอกกันสักเล็กน้อย ซึ่งลำดับแรกก็คือการพรางตัวให้เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติมากที่สุด โดยควรเลือกใส่เสื้อผ้าที่มีสีสันกลมกลืนกับสภาพแวดล้อม เช่น สีเขียว ครีม เทา หรือน้ำตาล จะไม่ทำให้นกสังเกตเห็นหรือตื่นกลัวได้ง่าย เราก็จะมีโอกาสเข้าใกล้นกได้มากขึ้น เสื้อผ้าควรเป็นแบบแขนขายาวเพื่อป้องกันแสงแดดและหนามขีดข่วน รวมถึงป้องกันแมลงต่างๆ ด้วย ส่วนรองเท้าก็ควรเลือกที่เป็นแบบกระชับใส่สบาย และอย่าลืมสวมถุงเท้าเพื่อป้องกันการเสียดสีจากการเดิน

 

           หากไปดูนกบนเขาสูงควรเตรียมเสื้อกันหนาวไปด้วย แต่หากเป็นหน้าฝน ก็ต้องมีเสื้อกันฝนติดตัวเอาไว้ค่ะ และสิ่งสำคัญที่นักดูนกทุกคนต้องมีก็คือความอดทนนะคะ พกไปด้วยเยอะๆ แล้วการดูนกก็จะเป็นกิจกรรมพิเศษมากๆ ค่ะ ยิ่งเราอดทนได้มากเท่าไหร่ ก็จะเป็นการยืดเวลาให้เรามีโอกาสได้พบนกสวยงามได้มากขึ้น และเมื่อเราได้เจอกับนกที่มีความสวยงามมากๆ จนเกินกว่าการคาดเดา ไม่ว่าจะเป็นรูปร่าง สีสัน หรือลักษณะนิสัยการดำรงชีวิตตามธรรมชาติของมัน รวมถึงเสียงร้องอันไพเราะของนกชนิดต่างๆ เหล่านั้น สิ่งเหล่านี้จะสามารถสะกดนักดูนกให้ติดอยู่กับช่วงเวลาที่ได้พบกับนกตัวนั้นได้อย่างมิรู้ลืมทีเดียวค่ะ จนเป็นสาเหตุให้ใครหลายคน สถาปนาตัวเองเป็นนักดูนกอย่างเอาจริงเอาจังมานักต่อนัก

สถานที่ดูนกเด็ดๆ อยู่ที่ไหนบ้าง..

อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
สวรรค์ของนักดูนกทั้งหลาย เป็นแหล่งที่มีนกมากสุดในเมืองไทย นกกว่า400 ชนิดอาศัยอยู่ที่นี่ นกชื่อดังคือ "กะลิงเขียดหางหนาม" ซึ่งมีที่นี่ที่เดียว "นกพญาปากกว้าง" มี 7 ชนิด ครบทุกชนิดเท่าที่เจอในเมืองไทยเหยี่ยวออสเป, นกกระแตแต้แว้ด, ไก่ป่า, นกจับแมลงอกสีฟ้า นกกระจิบคอดำ และนกจาบเคราแดง

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จังหวัดอุทัยธานี
มีลักษณะของป่าหลายชนิด เช่น ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ซึ่งเป็นป่าที่สามารถพบนกหัว ขวานได้หลายชนิด นกที่น่าสนใจมีดังนี้ นกหัวขวานเขียวตะโพกแดง เหยี่ยวเล็กตะโพกขาว นกเงือกคอแดง นกยูง นกติ๊ดสุลต่าน ไก่ฟ้าหลังเทา นกจาบคาเคราน้ำเงิน นกแว่นสีเทา และนกชนิดอื่นๆ รวมกันกว่า 370 ชนิด

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ
สภาพโดยทั่วไปเป็นป่าดงดิบ ป่าดิบเขา ป่าเบญจพรรณ ทุ่งหญ้า และป่าเต็งรัง รวมทั้ง เต็งรังผสมป่าสนเขา ธรรมชาติ สภาพเช่นนี้ทำให้มีการพบนกได้ไม่ต่ำกว่า 360 ชนิด นกที่น่าสนใจก็เห็นจะเป็นนกอ้ายงั่ว เป็ดก่า นกขมิ้นปากเรียว ไก่ฟ้าหลังขาว ไก่ฟ้าพญาลอ นกหัวขวานชนิดต่าง ๆ เหยี่ยวกิ้งก่าสีดำ ซึ่งก็เป็นนกประจำถิ่นที่ป่านี้ด้วยเช่นกัน นกที่อาศัยอยู่ตามพื้นดินชนิดที่น่าสนใจก็มีนกกระทาทุ่ง นกแต้วแล้วหูยาว และนกโกโรโกโส

อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด จ.ประจวบคีรีขันธ์
พบนกราว 296 ชนิด อาศัยหากินในพื้นที่อุทยานฯ โดยเฉพาะบริเวณทุ่งสามร้อยยอด ซึ่งเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ เช่น นกกาบบัว นกกระสาแดง เป็ดหางแหลม นกอินทรีปีกลาย นอกจากนี้บริเวณที่ทำการฯ ก็สามารถพบนกจาบคาหัวสีส้ม นกกะรางหัวขวาน เหยี่ยวนกออก

ดอยอ่างขาง จ.เชียงใหม่
นกนอก นกปากนกแก้วอกลาย นกกะรางอกลาย นกหัวขวานอกแดง นกกระทาป่าไผ่ นกปรอด หงอนปากหนา ส่วนนกชนิดอื่น ๆ นั้น มีไม่ต่ำกว่า 250 ชนิด

  บึงบอระเพ็ด นครสวรรค์
ในอดีตที่นี่คือแหล่งน้ำที่ชุกชุมไปด้วยจระเข้น้ำจืดสายพันธุ์ไทย พรรณปลานานาชนิด เช่น ปลาเสือตอ ปลาชะโด ฯลฯ แหล่งนกเป็ดน้ำนานาชนิดรวมทั้งนกน้ำขนาดใหญ่ ๆ วันนี้บึงบอระเพ็ดไม่มีจระเข้ให้เราต้องกลัว ปลาเสือตอสูญหายไป นกน้ำขนาดใหญ่ ๆ ก็หายไป แต่นักดูนกยังจำบึงบอระเพ็ดได้แม่นยำ ก็เพราะมันคือ ถิ่นของนกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธร หรือเรียกสั้น ๆ ว่านกเจ้าฟ้าฯ

การดูนกในบึงบอระเพ็ด ส่วนใหญ่ต้องใช้เรือเป็นพาหนะ สามารถดูได้ตลอดทั้งปี ช่วงที่นิยมไปดูนกกัน คือปลายเดือนตุลาคมถึงต้นเดือนพฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงที่ปลอดฝน และมีนกย้ายถิ่น เช่น นกเป็ดน้ำเข้ามาหากิน เป็นจำนวนมาก ช่วงเวลาที่ดีที่สุด สำหรับการดูนกเป็ดน้ำ จะอยู่ในช่วงปลายเดือนพฤศจิกายน ถึงกลางเดือนกุมภาพันธ์ ส่วนนกประจำถิ่นของที่นี่ก็มีนกอีโก้ง นกอีแจว นกอีล้ำ และนกพริก เป็นต้น

อุทยานนกน้ำทะเลน้อย พัทลุง
อุดมไปด้วยสัตว์ป่าและนกน้ำทั้งอยู่ประจำและอพยพไปมากว่า 187 ชนิด ทั้งยังเป็นพื้นที่หลากพรรณพืชน้ำ ตลอดช่วงปีสามารถพบเห็นชีวิตนกในบึงทั้ง นกกระแตแต้แว้ด นกนางนวลแกรบเคราขาว นกกาน้ำเล็ก ฯลฯ

ดอยอินทนนท์ จ.เชียงใหม่
ดอยอินทนนท์เป็นแหล่งดูนกที่สามารถดูนกได้ตลอดทั้งปี ในฤดูหนาวป่าจะเต็มไปด้วยนกอพยพ แต่ถ้าเป็นฤดูอื่นก็จะมีนกประจำถิ่นพวกนกศิวะหางสีน้ำตาล นกกินปลีหางยาวเขียว และสัญลักษณ์ของหน้าร้อนคือ นกเด้าลมค่ะ
ดอยผ้าห่มปก จ.เชียงใหม่
มีความสูงเป็นที่สองรองจากดอยอินทนนท์ มีนกสำคัญ ๆ หลายชนิดที่เคยพบ หรือพบได้เฉพาะที่ดอยแห่งนี้เท่านั้น เช่น นกติ๊ดหัวแดง และนกไต่ไม้สีสวย แถมยังมีนกปากนกแก้วคิ้วดำ นกภูหงอนวงตาขาว และนกพิราบป่าอกลาย ซึ่งเป็นนกที่หาดูได้ยากในแหล่งดูนกแห่งอื่น

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดอยหลวงเชียงดาว จ.เชียงใหม่
แหล่งดูนกคือป่าสนและป่าดิบเขา ซึ่งมีหน่วยพิทักษ์ป่าเด่นหญ้าขัด การดูนกดูได้ตลอดเส้นทางที่ขึ้น ไปสู่หน่วยเด่นหญ้าขัด นกที่น่าสนใจเห็นจะเป็นนกไต่ไม้ใหญ่ ไก่ฟ้าหางลายขวาง และนกจับแมลงหัวสีฟ้า และสามารถหาดูนกปากกบลายดำ ได้ค่อนข้างง่ายกว่าที่อื่น

เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองบงคาย จังหวัดเชียงราย
แหล่งรวมของนกเป็ดน้ำที่ย้ายถิ่นเข้ามาในฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน ถึงเดือนมีนาคม เช่น เป็ดเปียหน้าเขียว เป็ดเปีย และเป็ดปากพลั่ว บริเวณหลังฝายกักน้ำ จะมีเป็ดน้ำมารวมกันอยู่ในตอนกลางวัน ซึ่งถ้าสังเกตให้ดี อาจพบเป็ดหายากหลายชนิด

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง จังหวัดตาก
นกภูหงอนพม่า นกปรอดโอ่งหน้าผากเทา นกปรอดเล็กสีไพลตาแดง นกระวังไพรปากแดงสั้น นกเขาเปล้าหางเข็ม และนกหัวขวานจิ๋วคิ้วขาว


วัดไผ่ล้อม จ.ปทุมธานี
เป็นแหล่งที่นกปากห่าง ทำรังวางไข่ นอกจากนี้ยังพบนกกะเต็นหัวดำนกเต้าลมดง นกเค้าจุด บางครั้งอาจพบนกกระทุง และนกกุลา

ป่าโกงกางและชายทะเลหน้าเมืองกระบี่ จ.กระบี่
การดูนกที่นี่จะใช้เรือเป็นพาหนะ จะพบนกกะเต็นใหญ่ปีกสีน้ำตาล นกแต้วแล้วป่าโกงกาง นกโกงกางหัวโต นกกะเต็นแดง นกหัวขวานใหญ่สีเทา และนกกินปลีคอสีทองแดง ถัดเข้าไปจะเป็นคลองเล็ก ๆ ที่พบนกเด่นที่สุด คือ นกฟินฟุท ช่วงเดือนพฤษภาคมจะเป็นช่วงที่ดี เพราะน้ำจะลงมาก นกต่าง ๆ จะออกมากินกุ้ง หอยตามริมตลิ่ง

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ -บางคราม หรือ เขานอจู้จี้ จ.กระบี่
พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าดิบชื้น มีป่าชั้นรองและป่าดั้งเดิมป่ารอบ ๆ เขานอจู้จี้นี้เป็นป่าที่ราบต่ำแห่งสุดท้ายอันเป็น ถิ่นที่อยู่อาศัยของนกแต้วแล้วท้องดำ ที่อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ รวมทั้งนกชนิดอื่น ๆ อีกไม่ต่ำกว่า 307 ชนิด เช่น นกแซวสวรรค์ นกเงือกดำ นกปรอดดำปีกขาว นกแต้วแล้วยักษ์ นกเปล้าหน้าแดง นกจู๋เต้นลาย ไก่ฟ้าหน้าเขียว และนกพญาปากกว้างท้องแดง เป็นต้น

 
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหมู่เกาะลิบง จ.ตรัง
เป็นแหล่งดูนกชายเลนที่สำคัญแห่งหนึ่งในภาคใต้ นกย้ายถิ่นจะเริ่มมากันในฤดูหนาว คือ ตั้งแต่เดือนธันวาคม ถึงเมษายน ที่สำคัญก็คือ นกหัวโตกินปู ซึ่งมักพบในเดือนกุมภาพันธ์ถึงมีนาคม นกทะเลขาเขียว ลายจุด และนกชายเลนกระหม่อมแดง นกเค้าป่าหลังจุด นกจาบคาคอสีฟ้า นกแต้วแล้วป่าโกงกาง และนกเปล้าคอสีม่วง จุดเฝ้าดูนกดีที่สุดคือ บริเวณหาดตูบ หรือจะดูที่แหลมจูโหย หรือนั่งเรือไปหาดพานช้างก็ได้ ถ้าให้ดี ควรอยู่ในช่วง 8 ค่ำ เพราะน้ำจะขึ้นช้าลงช้า มีเวลาให้รอดูนกได้นาน

อุทยานแห่งชาติทะเลบัน จ.สตูล
นกที่น่าสนใจ ของทะเลบัน คือ นกเงือกหัวแรด นกชนหิน นกกางเขนน้ำ หลังแดง นกแต้วแล้วลาย นกหัวขวานหลังสีส้ม นกปลีกล้วยปากยาว เป็นต้น
 
 

ภาพประกอบทางอินเทอร์เน็ต